تاریخچه چای نوشی در کشورها – قسمت اول

تاریخچه چای نوشی در کشورها – قسمت اول

آغاز چای نوشی

نوشیدن مایع حاصل از برگهای خشک شده چای کم و بیش بین قبایل چادرنشین و روستاییان مناطق جنگلی سیچوان از قرن 5 میلادی متداول گردید. کشاورزی چای از قرن 6 میلادی در زمان امپراطوری سلسله تونگ(Tung)  در چین شروع گردید. ابتدا نوشیدن چای بین طبقات اعیان و اشراف و درباریان چین متداول شد. در دوران پادشاهی ون تی(Wenti) و هان(Han) چای یک نوشابه درباری و نوشیدن آن یک نوع تجددگرایی و نشانه روشنفکری تلقی می گردید. در این دوره از چای برای تجدید قوای ذهنی و فکری و نشاط دورنی و جسمانی استفاده می شد. بدین ترتیب از اواخر قرن هشتم میلادی چای نوشی بین عموم طبقات مردم چین رواج یافت. تا قبل از این تاریخ کشت چای به صورت محدود فقط در منطقه سیچوان صورت می گرفت ولی با توجه به افزایش روزافزون مصرف و کشش تقاضای خرید از دیگر استانهای چین به تدریج کشت و زرع چای در ردیف فرآورده های گران قیمت به شمار می آمد و ارزش آن با طلا برابری می کرد.

آغاز چای نوشی در آمریکا

در اوایل قرن هفدهم چای نوشی بین مهاجرین اروپایی مستقر شده در سواحل اقیانوس اطلس ناشناخته بود. نوشیدن چای در آمریکا به وسیله مهاجرین هلندی پایه گذاران شهر نیوآمستردام یا نیویورک فعلی متداول گردید در قرن هفدهم که آمریکا یکی از مستعمرات امپراطوری بریتانیا به شمار می رفت طبق قوانین حاکم بر مستعمرات انگلیسی، خرید و فروش چای مستلزم اخذ پروانه کسب از حاکمان انگلیسی بود در سال 1670 اولین سری پروانه کسب مغازه چای فروشی در شهر ماساچوست برای دو نفر کسبه صادر گردید. با شروع قرن هجدهم نوشیدن چای علاوه بر شهر نیویورک در دیگر مستعمره نشین های انگلیس در آمریکا نظیر فیلادلفیا، جورجیا، داکوتا، پنسلوانیا، تگزاس و دیگر ایالتهای فعلی رایج گردید. در شهر نیو آمستردام یا نیویورک برای صرف چای مردم قبل از ظهر و عصر به باغچه های مصفا و زیبایی می رفتند که به نام باغ چای تاسیس شده بود. باغچه های چای که اغلب واکس هال نیز گفته می شدند، معمولا در کنار چشمه سارهای آب روان دایر می گردید. از قرن هجدهم آمریکاییان نیز مانند دیگر اروپاییان به اهمیت کیفیت شیمیایی آب در طبخ چای پی برده بودند. در این زمان آب چشمه در گاری های مخصوص تحت عنوان آب چای (Tea water) در محله های مختلف شهر به فروش می رسید. در واکس هال یا قهوه خانه های خارج از شهر، چای با کمی کیک در اختیار مشتریان گذارده می شدو اغلب هنرمندان کنسرت هایی برای سرگرمی مردم در این گونه باغچه های چای برپا می داشتند. قبل از آنکه تهیه و نوشیدن چای به سبک انگلیسی ها در سرزمین آمریکا مرسوم شود، فرقه ای از مسیحان (پوریتیان) چای تلخ را همراه با کره و نمک می نوشیدند. گروهی از مهاجرین انگلیسی تبار نیز چای سبز وارداتی از کشور چین را همراه با کمی گلبرگ خشک شده معطر گل گاردنیا و کمی زعفران و ریشه زنبق می جوشاندند و پس از صاف کردن می نوشیدند این شیوه طبخ چای تا مدتها بین پاره ای از ساکنین اولیه اروپا رواج داشت.
مردم آمریکا تا قبل از چای نوشی مانند ساکنین بومی و به پیروی از مهاجرین فرانسوی روزانه چندین بار قهوه می نوشیدند قهوه مورد نیاز از کشور برزیل وارد می شد همزمان واردات چای به وسیله کمپانی هند شرقی و بازرگانان انگلیسی تبلیغات وسیعی را برای تشویق مردم به چای نوشی آغاز کردند.
به طور کلی نوشیدن چای دربین مهاجرین اروپایی و آسیایی آمریکا در طی قرن هفدهم و به سرعت بین اقشار مختلف به ویژه زمین داران بزرگ ایالات شمالی و جنوبی متداول گردید درآن زمان که اکثر طبقه متوسط کارگران و برده های سیاه پوست از مصرف کنندگان عمده قهوه به شمار می آمدند نوشیدن چای ارمغان گرانبهای سرزمین چین، سمبل تمکن مالی و ثروت و تجدد گرایی متولین و زمین داران یا فتودال ها به حساب می آمد. در اواخر قرن هجدهم حداقل یک سوم جمعیت آمریکا به جای نوشیدن قهوه چای را انتخاب کرده بودند. در نتیجه استقبال عمومی، چای یکی از اقلام غذایی وارداتی جامعه را تشکیل می داد. در سال 1760 حجم واردات سالیانه چای بعد از منسوجات و مصنوعات قرار داشت. واردات چای در انحصار کمپانی انگلیس هند شرقی قرار داشت و قیمت چای نسبت به قهوه بسیار گران و خرید آن برای افراد کم درآمد امکان پذیر نبود. در طی جنگهای داخلی فروشندگان دوره گرد در قبال فروش چای هم وزن آن از زمین داران بزرگ و اشراف سکه طلا دریافت می کردند. با وجود گرانی قیمت، میل تجددگرایی طبقه ثروتمند موجب بالا رفتن میزان مصرف چای گردید. برای مثال میزان چای وارداتی در سال 1790 از 600 تن به بیش از 6000 تن در سال 1825 بالغ گردید. بعد از استقلال، واردات چای از دست بازرگانان انگلیس خارج شد. از این زمان به بعد واردات مستقیم چای از چین سود هنگفتی عاید بازرگانان آمریکایی نمود. ثروتی که از این راه عاید آنها گردید در توسعه صنعت نساجی به کار گرفته شد. بدین ترتیب می توان ادعا نمود که صنعت نساجی آمریکا به برکت چای نوشی مردم و تخصیص درآمد حاصل از داد و ستد چای پایه ریزی شده است. اختراع چای کیسه ای در اوایل قرن هجدهم به وسیله توماس سولیوان بازرگانی اهل نیویورک صورت گرفت. او با ریختن کمی چای خورد شده درکیسه های کوچک ابریشمی دوخته شده، دسترسی یه چای را برای آمریکاییان سریعتر نمود. بعدها ماشین های تمام اتوماتیک تولید چای کیسه ای از همین تجربه ساده توماس سولیوان ساخته شد. همچنین فکر و ایده تولید و فروش Ice-Tea به وسیله یکی دیگر از بازرگانان آمریکایی موسوم به ریچارد است که برای معرفی چای هندوستان در نمایشگاه بین المللی Saint-Louis شرکت کرده بود. چون به علت شدت گرما بازدیدکنندگان از دعوت به نوشیدن چای خودداری می کردند به فکر عرضه چای سرد افتاد که با استقبال مردم روبرو گشت.

چای نوشی در انگلستان

چای یکی از اقلام مهم خوراکی مردم انگلیس ایرلند و اسکاتلند به شمار می آید. چای برای مردم انگلیس آنقدر اهمیت داشت که در زمان جنگ جهانی دوم سعی می شد کشتی های حامل چای با هواپیماهای جنگی اسکورت شوند زیرا به باور چرچیل نخست وزیر پیشین انگلستان در دوره جنگ در صورتی که چای در جبهه های نبرد به سربازان انگلیسی نمی رسید قادر به ادامه نبرد نمی شدند. صحبت درباره چای کیفیت و قیمت آن همانند فوتبال جز گفت و گو های روزانه اقشار مختلف از اعیان و اشراف تا طبقه های کارگری است. در انگلستان میزان مصرف سرانه چای بیشتر از سایر کشورهای جهان می باشد. برای مثال مقدار مصرف سرانه بین سالهای 1997 تا 1999 بیش از 2460 گرم بالغ گردید. نوشیدن چای برای مردم انگلیس تنها یک عادت و یا بازمانده سنت دوران اشرافیت نیست بلکه به آن به عنوان جزئی از زندگی روزمره نگریسته می شود. در طی قرون هفدهم و هجدهم هم زمان با انقلاب صنعتی تهیه و تامین چای مورد نیاز آحاد جامعه آنچنان اهمیت پیدا نمود که ساعت کار روزانه اشراف و طبقه کارگر با زمان صرف چای تنظیم می گردید. بدون تردید در هیچ یک از کشورهای جهان نوشابه ای از چنین اهمیتی برخوردار نیست. تا قبل از قرن هجدهم مردم انگلستان از کاسه های چینی کوچک برای نوشیدن چای استفاده می کردند. تصور می رود فکر استفاده از ظروف دسته دار برای نوشیدن چای از انگلیس گرفته شده باشد زیرا در گذشته آنها برای نوشیدن شراب داغ و آب جو از ظروف بلوری دسته دار استفاده می کرده اند. برحسب زمان و موقعیت مناسب چای نوشی، در فرهنگ و آداب اجتماعی این کشور واژه و عبارت خاصی به چشم می خورد. زمانهای چای نوشی در انگلستان به شرح زیر است:

  • چای سپیده دم(bed tea)

از قرن هجدهم به بعد در جوامع اشرافی و مهمانسرا و هتلهای مجلل نوشیدن چای در سپیده دم متداول گردید. نوشیدن یک فنجان چای همراه با یک بیسکویت در رختخواب و قبل از گرفتن دوش آب گرم جزیی از زندگانی مردم انگلیس ایرلند و اسکاتلندی ها را تشکیل می داده و می دهد.

  • چای صبحانه(morning tea)

معمولا هر فرد انگلیسی بعد از گرفتن دوش آب گرم و پوشیدن لباس سعی می کند برای صرف صبحانه بسیار آراسته و مرتب و در راس ساعت معینی هر روز صبح قبل از رفتن سرکار بر سر میز صبحانه حاضر شود. خانواده های اروپایی همواره صبحانه را به صورت دسته جمعی صرف می نمایند. در خانواده های پیرو مذهی کاتولیک رسم بر این است که قبل از صرف صبحانه وقتی که همه افراد خانواده حضور پیدا نمودند پدر و مادر دعای صبحگاهی را می خواند که شکر و سپاس گویی به درگاه احدیت برای برخورداری از نعمات گوناگون است. از زمان ملکه کاترین خواندن روزنامه صبح همراه با صرف صبحانه بین عموم مردم معمول است.

  • چای عصرانه(afternoon tea)

چای عصرانه از اهمیت خاصی برای مردم انگلیسی زبان برخوردار است. نوشیدن چای عصرانه در ساعت 4 تا 5 بعد از ظهر از مراجعت از سرکار روزانه و تعویض لباس کار در صورت مساعد بودن هوا در فضای آزاد و یا در داخل منزل با افراد خانواده صرف می شود. در این مواقع درباره هوا، فوتبال و پیروزی های تیم موردنظرشان و بالاخره اوضاع و احوال شهر و دیار و رویدادهای جهان گفتگو می شود. در کشورهای اروپایی به ویژه انگلستان اغلب مردم برای صرف چای عصرانه در ساعت 4 تا 5 بعد از ظهر به چای خانه های هتل و یا باشگاههای خود می روند تا قبل از قرن هجدهم رفتن خانم ها به قهوه خانه ها مذموم شمرده میشد. اولین بار در سال 1706 میلادی در قهوه خانه مشهور آن زمان به نام Tom Ciffee House که به چای خانه تبدیل شد نوشیدن چای برای خانم های متجدد در چای خانه ها به تدریج مرسوم گردید. در ایران نیز هیچ گاه زن ها به قهوه خانه و چای خانه هایی که محل تجمع مردان بود رفت و آمد نمی کردند.

  • Break Tea

تعطیل موقت کار طبق قانون در تمام کارخانه ها، ادرات و مجامع کارگری طبق درخواست اتحادیه های کارگری اروپا در ساعات کار روزانه فرصتی برای نوشیدن چای داده می شود این چای نوشی بین ساعات کاری در انگلستان Break tea نامیده می شود و مدت آن طبق قانون نیم ساعت است. کارگران و کارمندان در کشورهای اروپایی و غربی برخلاف ادارات ایران که همواره چای برقرار است جز فرصت قانونی حق نوشیدن چای را ندارند.

  • چای شامگاهی(evening tea)

مردم ساکن جزیره انگستان، ایرلند و اسکاتلند به نوشیدن چای در شب چندان اهمیت نمی دهند. آنچه واقعا برای آنها اهمیت و ارزش دارد و یک سنت ملی تلقی می شود چای عصرانه است که از بهترین سرویس چای خوری و دیگر ملزومات تشریفاتی در چیدن میز چایخوری استفاده می شود. در اروپا به خصوص انگلستان به کیفیت و علامت تجاری چای بسیار اهمیت می دهند. برای طبخ چای عصرانه از چای هندوستان و سیلان و دارجلینگ که به نسبتهای معین با توجه به کیفیت آب هر منطقه به وسیله کارشناسان چشایی، مخلوط و بسته بندی شده استفاده می شود. برای هر خانواده انگلیسی ایرلندی و اسکاتلندی داشتن سرویس نفیس چای خوری یکی از ملزومات زندگی به شمار  می آید. در دیگر کشورهای اروپایی از جمله کشور هلند و فرانسه نوشیدن چای در فنجانهای ظریف و دارای تزئینات هنری مبین تمکن مالی و موقعیت اجتماعی صاحب خانه به شمار می آید. به طور کلی مردم بریتانیا بیش از دیگر کشورهای اروپایی به مسئله چای رنگ و کیفیت آن اهمیت می دهند. هر خانواده انگلیسی برای هر وعده چای روزانه از نوع و برند مخصوصی استفاده می کند. هر فرد روزانه حداقل هفت فنجان چای می نوشد و چای با زندگی، کار، استراحت مردم از ملکه انگلیس تا کارگر ساده عجین شده است. چرچیل نخست وزیر انگلستان در طی جنگ جهانی دوم درباره نقش و تاثیر چای در تقویت روحیه سربازان در میدانهای جنگ سخن گفته است. با توجه به اینکه انگلیسی ها عموما چای مایه دار و پررنگ را با شیر می نوشند به طعم چای آمیخته با شیر و ترکیب رنگ آن بیشتر از عطر اهمیت می دهندو به این لحاظ انواع چای مایه دار و پررنگ و خوش طعم تولید چین دوم آسام هندوستان و باروتی ممتاز سیلان و سی تی سی هندوستان و کنیا مصرف می شود. روش طبخ چای در بریتانیا دارای قواعد خاصی است که در دیگر کشورهای اروپای غربی از آن پیروی می کنند پس از گرم کردن قوری یا آب جوش و خالی کردن آن ابتدا در قوری در ازای هر فنجان چای مورد نیاز یک قاشق چایخوری چای به آن اضافه نموده و قوری را تا دو سوم حجم از آب جوشیده آب گیری می کنند و روی آن را با پارچه تمیز می پوشانند. مدت زمان دم کشیدن چای حداکثر 5 دقیقه در نظر گرفته می شود.

این مطلب را در قسمت های بعدی دنبال کنید…

منبع: کتاب چای در گذر زمان  /  تالیف: غلامرضا معزی