همه چیز درباره زعفران

Home/مقالات, مقالات عمومی/همه چیز درباره زعفران

همه چیز درباره زعفران

گياه زعفران با نام علمي (Crocus sativus Linnaeus) از خانواده ( Iridaceae) (زنبقیان) دارای كاربردهای فراوانی در دنياست. علاوه بر كاربرد آن بعنوان رنگ و اسانس، داراي خواص و كاربردهاي دارويي و درماني متعددي مي باشد زعفران گیاهی کوچک و چند ساله به ارتفاع ۱۰ تا ۳۰ سانتی‌متر است. از وسط پیاز و یا قاعده ساقه، تعدادی برگ باریک و دراز خارج می‌شوند. از وسط برگ‌ها، ساقه گلدار خارج شده که به یک تا سه گل منتهی می‌شود. گل‌ها بسیار زیبا و دارای ۶ گلبرگ بنفش رنگ هستند که ممکن است در بعضی واریته‌ها به رنگ گلی یا ارغوانی باشند. گل‌ها دارای ۳ پرچم و یک مادگی منتهی به کلاله سه شاخه به رنگ قرمز متمایل به نارنجی است. قسمت مورد استفاده این گیاه، انتهای خامه و کلاله سه شاخه است که به نام زعفران مشهور است و دارای بوی معطر با طعم کمی تلخ می‌باشد. زعفران تشكيل شده از كلاله ي سه شاخه ي گل زعفران (قسمت قرمز رنگ زعفران) كه مهمترين بخش تجاري آن است و خامه (قسمت سفيد يا زرد رنگ زعفران) مي باشد. اين بخش از گل، حاوي مواد چرب، املاح معدني و موسيلاژ است كه در فارسی به آن زعفران دسته‌ای و در اصطلاح استاندارد ایران رشته ای درجه 4 نیز گفته می‌شود و در خارج از كشور آن را به عنوان زعفران  Bunch (دسته ايي) یا Red & White (سرخ و سفید) می شناسند. در واقع قسمت قرمز در این نوع زعفران باید بین 75-70% باشد و قسمت ریشه یا كنج آن حدود 30-25%  است.

درباره زعفران ایران

کلاله: رنگ کلاله که به میزان کارتنویید و لیکوپن موجود در آن بستگی دارد، از قرمز پررنگ تا نارنجی کمرنگ دیده شده ‌است. کلاله سه ‌شاخه‌ است و اندازه آن نسبت به خامه که تعداد آن نیز سه عدد می‌باشد، متفاوت است. ممکن است بلندتر، کوتاه‌تر و برابر با آن باشد. همچنین طول آن نسبت به گلبرگ‌ها نیز متفاوت است. در ایران همه گونه‌های مختلف بلندتر، کوتاه‌تر و تا اندازه‌ای برابر زعفران وجود دارند. لبه کلاله در انتهای آن حالت چین‌خورده دارد که در برخی ارقام زعفران بسیار بیشتر دیده می‌شود. عرض دهانه آن نیز بستگی به گونه‌های آن از پهن تا نازک می‌باشد. رنگ لبه انتهایی کلاله دارای رگه سفیدی است که بسته به گونه‌های متفاوت، می‌تواند کم یا زیاد باشد.

کنج یا سفید (خامه): زمانیکه زعفران سر گل را از زعفران دسته ای جدا می کنیم قسمت ریشه یا سفید باقیمانده کنج يا در اصطلاح خارجي خامه (style) نامیده می شود.

گلبرگ/کاسبرگ: هر کدام ۳ تا و ضخامت آنها نیز می‌تواند کم تا زیاد باشد.

 

 

 

 

پیاز زعفران دارای الیاف قهوه‌ای‌رنگ است که در برخی گونه‌ها بسیار فشرده و در گونه‌هایی دیگر کم‌پشت‌تر می‌باشد و از ورای آن رنگ سفید پیاز به وضوح دیده می‌شود.

پیاز زعفران

انواع زعفران

زعفران نگين: این نوع زعفران از نظر میزان خامه همراه با آن مشابه زعفران پوشال معمولی است و لیکن ضخیم تر از پوشال معمولی است. از قدرت رنگی و عطر بالائی برخوردار است و از نظر حجم و زیبایی بسیار فوق العاده می باشد.

زعفران سرگل: این نوع زعفران شامل کلاله های خالص و بدون خامه زعفران است. زعفران سرگل یا به اصطلاح عامیانه زعفران سرقلم ودر اصطلاح استاندارد ایران رشته ای بریده می باشد كه از زعفران دسته ای تولیدمی گردد، بدین نحو كه قسمتهای سفید آن را با قیچی كردن و سپس با استفاده از روش الكتریسیته ساكن جدا نموده و زعفرانی تمیزتر و كاملاً قرمز به دست می آورند كه در زبان انگلیسی به آن All-Red (كاملا سرخ) گویند و مشابه زعفرانی است كه كوپه Coupé (قطع شده یا بریده) خوانده می شود.

زعفران پوشالی: زعفرانهایی را كه برای تهیه آنها قسمت قرمز زعفران همراه با مقدار بسیار كمی از سفید (خامه) از گل جدا میشود، زعفرانهاي پوشالی نامند( در واقع این نوع زعفران شامل رشته هایی است که با ۳-۲ میلی متر خامه همراه است).

زعفران دسته: این نوع زعفران شامل تمام رشته یا فیلامنت زعفران است.در واقع شامل کلاله های همراه با خامه است. بخش قرمز رنگ زعفران (کلاله) همراه بخش سفيد رنگ . قدرت رنگدهی ( میزان كروسین ) و كیفیت زعفران دسته به مراتب  پایین تر از انواع دیگر زعفران است.

انواع زعفران

ترکیبات زعفران:

 عطر زعفران بدليل وجود اسانس بي رنگ تروپن دار و تركيب اكسيژن دار همراه با سينئول است كه سافرانال ناميده مي شود. طعم زعفران مربوط به هتروزيد تلخ پيكروكروسين و پيكروكيروزينوزير است كه در آب و الكل محلول است، زعفران غني از كاروتنوئيد است دو كاروتنوئيد طبيعي اصلي زعفران كروسين و كروستين  هستند كه باعث ايجاد رنگ زعفران است. مهم‌ترین ترکیبات موجود در زعفران شامل ترکیبات زرد رنگ که به خوبی در آب محلول‌اند (مشتقات کروستین)، ترکیبات تلخ از جمله پیکروکروسین که به ویژه مقوی معده می‌باشند، مواد معطر (اسانس) که مهم‌ترین ترکیب آن سافرانال می‌باشد که گاهی تا ۱درصد زعفران را تشکیل می‌دهد، روغن ثابت به میزان حداکثر ۱۰درصد، رطوبت حدود ۱۳۱۰ درصد و ترکیبات معدنی حدود ۵درصد می‌باشد.

قسمت های مختلف زعفران

فوايد زعفران:

اثرات مفيد زعفران و مواد موثر آن در دستگاههای  مختلف بدن چون سيستم عصبي مركزي ،دستگاه گوارش،كبد،كليه، قلب و عروق، سيستم خون ساز، سيستم ايمني، چشم و سيستم اندوكرين( هماهنگی و یکپارچگی فعالیت بافت های مختلف تحت کنترل دستگاه عصبی و مواد شیمیایی دیگری به نام هورمونها است که به وسیلۀ سلولهای دستگاه درون ریز يا همان سيستم اندوكرين، ساخته و آزاد می شوند) مشاهده شده است .

خواص درماني متعددي براي آن ذكر شده از جمله : اثرات ضد افسردگي،ضد اضطراب و خواب آوري، ضدتشنج، شل كنندگي عضلات، ضد درد و ضد التهاب،آنتي اكسيدان، آنتي آلزايمر، ضد تومور، پايين آورنده قند و چربي خون و ضد سرفه. همچنين خواص ضد سرطان ،ضد التهاب و ضد آترواسكلروز دارا ميباشد و بدليل وجود كاروتنوئيد اثرات ضد تومور قوي دارد.

مضرات زعفران:

مصرف بیش از حد آن در دوران قاعدگی، میزان اضطراب را افزایش می دهد.

مصرف زیاد آن باعث زردی پوست می شود.

به علت دارا بودن طبیعت گرم ممکن است منجر به اسهال، از دست دادن آب بدن و ترشح خون از طریق ادرار شود.

مصرف آن به زنان باردار در سه ماهه ی اول توصیه نمی شود زيرا درصد سقط جنين را افزايش ميدهد .

نحوه نگهداری:

زعفران بویژه قبل و بعد از آسیاب شدن باید دور از نور و رطوبت و در ظرف دربسته نگهداری شود. زیرا با توجه به این که مواد معطر زعفران قابل تبخیر شدن است در صورت نگه داری نامناسب، به مرور زمان ، تبخیر شده و از اثرات دارویی و طعم و مزه آن کاسته می‌شود و مرغوبیت آن از دست می‌رود.

نحوه مصرف زعفران:

مرسوم ترین شیوه برای مصرف زعفران در ایران ، دم کردن زعفران است.

برای تهیه و دم کردن زعفران معمولا ابتدا آنرا در یک هاون میسائند تا با خرد شدن آن طعم و رنگ زعفران سریعتر و بهتر آزاد شود پس از سائیدن زعفران و یا خرد کردن، زعفران را در مقدار کمی آب جوش ریخته و به مدت ده الی 15 دقیقه به آن استراحت میدهید تا زعفران به راحتی طعم و رنگ خود را به آب بدهد

میزان آب و مقدار زعفران برای دم کردن بصورت دلخواه می باشد. ولی بهتر آن است که مقدار آب آن کمتر از یک سوم لیوان باشد و زعفران آن درحدود یک قاشق سوپخوری و یا بیشتر باشد

روش دومی که میتوان به عنوان نحوه مصرف زعفران به آن اشاره کرد، استفاده از یخ هست.

برای این روش بهتر است زعفران را پس از سائیدن در ظرف ریخته و  متناسب با آن ، قالب های کوچک یخ را قرار داده و بگذارید تا قالب های یخ در دمای محیط آب شده و عصاره زعفران خارج شود.

هشدار : میزان مصرف زعفران در یک ماه برای هر نفر سه گرم توصیه میشود و مصرف بیش از پنج گرم به صورت یکجا باعث عوارضی مانند سرگیجه،کاهش تعداد نبض، خون دماغ، استفراغ و برافروختگی میشود.

موارد مصرف:

مصارف عمده زعفران شامل غذایی و دارویی و شیمیایی (صنعتی) می باشند.

زعفران به مواد غذایی عطر و رنگ مخصوص می دهد و به همین جهت از زعفران در صنايع غذایی مانند سوسیس سازی، شيرينی سازی مانند تهیه پودرهای کیک، در داروسازی مانند داروهای ضد افسردگی، در نساجی مانند رنگ کردن  پارچه های ابریشمی، در تولید مشروبات الکلی و غیر الکلی بعنوان طعم دهنده طبیعی و در صنايع لبنی و غیره استفاده  می شد.

نظر خود را بنویسید

*